Lợi ích của năng lực song ngữ - Chăm chút tiếng mẹ đẻ, mở thêm một thế giới

Những giá trị vượt xa khả năng giao tiếp của đứa trẻ song ngữ: Từ kết nối gia đình, hiểu biết đa văn hóa đến phát triển nhận thức.

Nuôi dạy một đứa trẻ song ngữ không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt khi cha mẹ trăn trở việc giữ gìn tiếng mẹ đẻ cho con ở hải ngoại. Sẽ có những giai đoạn con sử dụng ngôn ngữ sở tại nhiều hơn, có lúc con trả lời bằng một ngôn ngữ khác dù bạn vẫn kiên trì nói tiếng Việt với con. Đó là một phần tự nhiên của hành trình nuôi dạy con trong môi trường đa ngôn ngữ.

Cùng với nỗ lực của cả gia đình, hành trình ấy có thể mang lại nhiều giá trị lâu dài cho con và những người thân xung quanh. Trong bài viết này, hãy cùng Nôm Na khám phá ‘7 lợi ích của việc nuôi dạy con song ngữ”. Qua đó, chúng ta có thể hiểu hơn về những cơ hội mà song ngữ có thể mang lại cho trẻ, từ giao tiếp, kết nối gia đình đến hiểu biết đa văn hóa và phát triển nhận thức.

1. Song ngữ giúp trẻ linh hoạt hơn trong giao tiếp

Một trong những lợi ích rõ ràng của việc biết nhiều hơn một ngôn ngữ là trẻ có thêm nhiều cách để giao tiếp với những người xung quanh. Khi sử dụng song ngữ, trẻ thường xuyên phải chú ý xem ai đang nói, đang nói với ai và nên sử dụng ngôn ngữ nào trong từng hoàn cảnh. Quá trình này giúp trẻ học cách điều chỉnh lời nói theo đối tượng và bối cảnh giao tiếp.

Với những gia đình Việt sống ở nước ngoài, điều này đặc biệt có ý nghĩa khi con có thể chuyển đổi giữa ngôn ngữ sử dụng ở trường học và ngôn ngữ sử dụng ở nhà. Mỗi ngôn ngữ lại mở ra một cách kết nối khác nhau với những người xung quanh.

2. Trẻ được mở rộng hiểu biết về văn hóa nhờ song ngữ

Ngôn ngữ không chỉ là công cụ để giao tiếp mà còn chứa đựng cách một cộng đồng nhìn nhận thế giới, những câu chuyện, giá trị và ký ức văn hóa.

Khi trẻ học tiếng Việt, ngoài việc học thêm từ vựng hay cách đặt câu, con còn có cơ hội tiếp cận với những câu chuyện gia đình, cách xưng hô với người thân, những bài hát, câu ca dao, món ăn, trò chơi và những nét văn hóa gắn với cội nguồn. Nhờ đó, trẻ có thêm hiểu biết và kết nối với một nền văn hóa nữa.

Trong thế giới ngày càng hội nhập và đa dạng, khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ cũng có thể giúp trẻ trở thành cầu nối giữa các cộng đồng và nền văn hóa khác nhau.

3. Song ngữ nuôi dưỡng sự đồng cảm và giúp trẻ cởi mở

Lớn lên giữa nhiều ngôn ngữ và tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau có thể giúp trẻ nhận ra rằng không phải ai cũng nói, suy nghĩ hay nhìn thế giới theo cùng một cách.

Khi thường xuyên tiếp xúc với những cách diễn đạt, cách giao tiếp và bối cảnh văn hóa khác nhau, trẻ có thêm cơ hội làm quen với sự đa dạng và trở nên cởi mở hơn trước những khác biệt.

Một số nghiên cứu cũng cho thấy trẻ song ngữ có những lợi thế nhất định trong việc tiếp thu góc nhìn của người khác. Tuy nhiên, song ngữ không nên được xem như một “công thức” để tạo nên một đứa trẻ đồng cảm hơn. Điều đáng quý hơn là môi trường đa ngôn ngữ mang đến cho trẻ nhiều cơ hội để trải nghiệm và hiểu sự đa dạng.

4. Song ngữ là sợi dây kết nối trẻ với gia đình và nguồn cội

Đây có lẽ là một trong những lợi ích gần gũi nhất đối với các gia đình Việt ở nước ngoài. Khi trẻ có thể sử dụng tiếng Việt, con có thêm cơ hội trò chuyện với ông bà, cô chú, họ hàng và những người thân ở Việt Nam. Những cuộc trò chuyện ấy có thể giúp các mối quan hệ trong gia đình được duy trì ngay cả khi mọi người sống cách xa nhau.

Đôi khi, giá trị của tiếng Việt có thể đơn giản là khả năng nghe cha mẹ kể một câu chuyện, tâm sự với ông bà qua điện thoại, hiểu một câu đùa của người thân hay tự mình chia sẻ điều gì đó bằng tiếng Việt.

Ngôn ngữ vì thế trở thành một phần của sự gắn kết giữa trẻ với gia đình, với ký ức và với nguồn cội của mình.

5. Trẻ song ngữ có thêm những cơ hội phát triển nhận thức

Song ngữ không chỉ liên quan đến khả năng sử dụng ngôn ngữ. Quá trình sử dụng và chuyển đổi giữa các ngôn ngữ cũng tạo ra những trải nghiệm nhận thức đặc biệt. Trẻ song ngữ thường xuyên phải chú ý đến ngôn ngữ mình đang sử dụng, lựa chọn từ ngữ phù hợp và chuyển đổi giữa các ngôn ngữ. 

Một số nghiên cứu đã ghi nhận những lợi thế nhất định của song ngữ trong các lĩnh vực như kiểm soát sự chú ý, xử lý thông tin, giải quyết xung đột và nhận thức về ngôn ngữ. Đặc biệt, trẻ có thể nhận ra rằng cùng một ý tưởng có thể được diễn đạt theo nhiều cách khác nhau. Đây là một phần của “nhận thức siêu ngôn ngữ (metalinguistic awareness)” – khả năng suy ngẫm, phân tích và quan sát chính ngôn ngữ như một đối tượng, thay vì chỉ sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp.

Chẳng hạn, trẻ có thể hiểu rằng một sự vật có thể có nhiều tên gọi khác nhau mà bản chất của sự vật không thay đổi; biết lựa chọn ngôn ngữ phù hợp với từng hoàn cảnh; hoặc nhận ra và sửa lỗi khi chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ.

6. Song ngữ mở rộng cơ hội học tập và nghề nghiệp

Biết nhiều ngôn ngữ cũng có thể trở thành một lợi thế trong quá trình học tập và làm việc sau này. Một số nghiên cứu cho thấy những người sử dụng được nhiều ngôn ngữ có thể có thêm cơ hội trong giáo dục và thị trường lao động, đặc biệt ở những môi trường coi trọng khả năng giao tiếp với nhiều cộng đồng ngôn ngữ khác nhau.

Đối với một đứa trẻ lớn lên trong gia đình Việt ở nước ngoài, việc duy trì tiếng Việt từ nhỏ có thể trở thành “năng lực bổ sung quý giá” khi con bước vào tương lai.

Tiếng Việt có thể hỗ trợ con trong học tập, công việc, các mối quan hệ trong cộng đồng cũng như những cơ hội kết nối xuyên biên giới. Có thêm một ngôn ngữ cũng đồng nghĩa với việc con có thêm một khả năng mà mình có thể sử dụng khi cơ hội xuất hiện.

7. Song ngữ có thể là một khoản đầu tư lâu dài cho sức khỏe não bộ?

Một số nghiên cứu về người trưởng thành và người cao tuổi cho thấy việc sử dụng nhiều ngôn ngữ trong suốt cuộc đời có mối liên hệ với thời điểm xuất hiện các triệu chứng suy giảm nhận thức và mất trí nhớ.

Một nghiên cứu của Alladi và cộng sự (2013) ghi nhận rằng độ tuổi khởi phát chứng mất trí nhớ trung bình ở những người song ngữ trong nghiên cứu muộn hơn so với những người đơn ngữ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng khả năng song ngữ là một “thần dược” có thể ngăn ngừa chứng mất trí nhớ. Sức khỏe nhận thức khi về già chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau.

Có thể nói một cách thận trọng rằng việc sử dụng nhiều ngôn ngữ trong suốt cuộc đời là một trong nhiều trải nghiệm có thể góp phần tạo nên sự phong phú về nhận thức.

Khi nói về lợi ích của việc nuôi dạy con song ngữ, điều đáng quý nhất có thể không nằm ở việc con biết được bao nhiêu từ hay sử dụng hai ngôn ngữ thành thạo đến đâu. Quan trọng hơn là những gì ngôn ngữ mang đến cho cuộc sống của con.

Con có thêm một cách để giao tiếp, thêm một nền văn hóa để khám phá, thêm những mối quan hệ để kết nối và thêm một phần câu chuyện về chính mình.

Nếu gia đình bạn đang bắt đầu hành trình này và đôi lúc cảm thấy nản lòng, hãy nhớ rằng mỗi câu chuyện bạn kể bằng tiếng Việt, mỗi lần bạn đọc sách cùng con, mỗi cuộc trò chuyện với ông bà hay mỗi bài hát con nghe bằng tiếng Việt đều đang góp phần xây dựng một nền tảng ngôn ngữ cho tương lai.

“Nuôi dạy con song ngữ có thể không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhưng những điều bạn trao cho con hôm nay có thể trở thành một phần giá trị mà con mang theo suốt cuộc đời.”